E-Ticarette İade Ekonomisi: Lüks Değil, Büyük Bir Yük
Günümüzün dijitalleşen dünyasında, tek bir tıkla yapılan alışverişlerin sunduğu konforun bedeli giderek ağırlaşıyor. Özellikle iade ekonomisi, hem işletmeler hem de gezegenimiz için ciddi bir lojistik ve çevresel problem yumağına dönüşüyor. Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, bu hızla büyüyen sektörün karanlık yüzünü gazeteistek.com.tr için değerlendirdi.
Üretmekten Daha Pahalı: İadenin Gizli Maliyeti
Dr. Pala’nın dikkat çektiği en çarpıcı nokta, birçok durumda bir ürünün iade sürecinin, o ürünün üretim maliyetini bile geride bırakması. Bir kazağın üretiminin ölçek ekonomisi sayesinde nispeten düşük maliyetli olabildiğini belirten Dr. Pala, iade edilen bir ürün için yürütülen operasyonların ise tekil bazda çok daha yüksek bir maliyet yükü getirdiğini vurguluyor. Bu durum, bazı firmaları iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etmeye itebiliyor. Bu da hem ekonomik bir kayıp hem de ciddi bir israf anlamına geliyor.
Tersine Lojistiğin Zorlu Parkuru
Çevrimiçi alışverişin hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle, tüketiciler için büyük bir kolaylık olan iade süreçleri, lojistik sektörü için adeta bir kabusa dönüştü. Özellikle giyim sektöründe yaşanan yüksek iade oranları, ‘tersine lojistik’ kavramını ön plana çıkarıyor. Bu süreç, basit bir geri gönderme işleminden çok daha fazlasını ifade ediyor. Bir ürünün müşteriden alınıp, depoya geri dönmesi; toplama, taşıma, titiz bir kalite kontrol, yeniden paketleme ve tekrar stoklama gibi pek çok aşamayı kapsıyor.
Görünmeyen Karbon Ayak İzi: Tüketicinin Rahatlığı Çevreyi Tehdit Ediyor
Tüketicilerin en sık başvurduğu iade nedenlerinden biri olan ‘beden uyuşmazlığı’, kontrolsüz yönetildiğinde arka planda devasa bir çevre kirliliğine yol açıyor. Dr. Pala, tüketicinin ‘olmazsa geri gönderirim’ rahatlığının, farkında olmadan ciddi bir karbon ayak izi oluşturduğunu belirtiyor. Bir ürünün kargo ile çeşitli merkezlere taşınması, ayrıştırılması, kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve tekrar sevkiyata hazırlanması gibi süreçler, ürün başına düşen karbon salınımını, ilk sevkiyatı bile aşabilir hale getiriyor. Bu durum, moda perakendesinde özellikle belirginleşerek sektörde önemli bir ekolojik yük oluşturuyor.
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Sürdürülebilirlik
Dr. Melisa Özbiltekin Pala, bu karmaşık sorunun çözümünün stratejik iyileştirmelerden geçtiğini vurguluyor. Tersine lojistik süreçlerinin doğru ve dikkatli bir şekilde planlanmasıyla risklerin minimize edilebileceğini ifade eden Pala, taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımların önemine değiniyor. Başarılı bir şekilde yönetilen tersine lojistik uygulamaları, hem operasyonel verimliliği artırıyor hem de sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada kritik bir rol oynuyor. Bu nedenle, iade ekonomisinin çevresel ve maliyet etkilerinin göz ardı edilmemesi, sektör paydaşları ve tüketiciler için büyük önem taşıyor.
