Afyonkarahisar’ın Gönüllerde Taht Kurmuş Türküsünün Ardındaki Acı Hikaye Araştırıldı
Yıllardır dilden dile dolaşan, hüzünlü melodisiyle dinleyenleri derinden etkileyen Al Fadimem türküsünün gerçek hikayesi, Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli ve Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köylerinde yaşanan gerçek bir sevda öyküsüne dayanıyor. Bu dillere destan türkünün kökenini ve ilk sözlerini gün yüzüne çıkarmak amacıyla kapsamlı bir proje hayata geçirildi.
TÜBİTAK Destekli Proje, Türkünün Kaynağını Aydınlattı
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nden 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında dikkat çekici bir çalışma imza attı. ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adını taşıyan proje, Al Fadimem türküsünün gerçek hikayesini ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklarla derleyerek halk kültürüne önemli bir katkı sağladı.
Bu değerli araştırma, halk kültürünün en önemli taşıyıcılarından olan türkülerde zamanla yaşanan söz ve anlam değişimlerini de gözler önüne seriyor. Proje kapsamında, türkünün kahramanları olduğu düşünülen Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine görüşmeler, çalışmanın temelini oluşturdu.
Efe Kadir’in Yasak Aşkı ve Hüzünlü Ayrılık Türküye Dönüştü
Yapılan saha çalışmaları ve görüşmeler, türkünün ardındaki dokunaklı hikayeyi net bir şekilde ortaya koydu. Efe Kadir’in, dönemin koşullarında yetim ve yoksul olması nedeniyle Fadime ile resmi bir nikah yapacak maddi imkanının bulunmadığı belirtiliyor. Bu zorlu durum karşısında Efe Kadir, sevdiği kızı gönlüyle kaçırmaya karar veriyor. Fadime de bu aşka karşılık vererek Efe Kadir ile birlikte kaçıyor.
Ancak, kaçışın ardından ortaya çıkan bir gerçek, bu sevdayı daha da karmaşık hale getiriyor. Fadime’nin resmi kayıtlarda yaşı küçük gösterilse de, aslında evlilik yaşına gelmiş olması, ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir’in tutuklanmasına ve cezaevine gönderilmesine neden oluyor. Bu acı ayrılık süreciyle birlikte, Fadime ailesi tarafından başka biriyle evlendiriliyor. İşte Efe Kadir’in cezaevinde yaşadığı bu derin üzüntü ve hasret, yürek burkan sözlerle türkülere dökülüyor ve ‘Al Fadimem’ de bu ağıtlardan biri olarak hafızalara kazınıyor.
40 Yıllık Ses Kaydı, Türkünün İlk Hâline Işık Tuttu
Ertuğrul Meriç Boydemir’in yürüttüğü bu anlamlı araştırma, hiç beklenmedik bir kaynağa ulaşarak büyük bir başarıya imza attı. Efe Kadir’in kendi sesinden, 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine yapılan 40 yıllık bir ses kaydı, araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri oldu. Bu nadide kayıt sayesinde, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını kendi sesiyle okuduğu tespit edildi.
Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle muhafaza edilen bu ses kaydı, Al Fadimem türküsünün günümüze ulaşan ilk sözlerini belirlemede birincil kaynak niteliği taşıyor. Saha çalışmaları sonucunda, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtaların da ortaya çıkarılması, türkünün zaman içinde nasıl bir değişim geçirdiğini somut verilerle gözler önüne seriyor. Bu proje, gazeteistek.com.tr olarak bizler için de halk müziğimizin derinliklerine inen değerli bir çalışma olmuştur.
